kerk

 

 

 

eendenpoel

 

Het repertoire in studie

Michaël Haydn: Victimae Paschali

m haydn

 

 

 

 

 

 

 

 

Michaël Haydn (1737-1806)

 

 

Deze klassieke Paaslofzang is wel 1000 jaar oud. Het is een 'sequens,' een lied dat tijdens de mis ontstaan is door in plaats van een langgerekte slot-a van het 'Halleluja'-gezang op die melodie een tekst te zingen. Het genre tierde welig en in de loop van de tijd werden de teksten steeds profaner en zelfs schunnig.
In 1570 verbood het Concilie alle sequensen - op vijf na, waaronder "Victimae" .



Wie de gregoriaanse melodie (wel weer eens) wil horen:
http://www.youtube.com/watch?v=tSs-N6T5BCs

 

De compositie van (Johann) Michaël Haydn is geschreven in 1784 en uitgegeven onder de breedvoerige titel:
Sequentia in festivitate Resurrectionis D[omin]ni Nostri J[esu] C[hristi] del Sig[no]re Michele Haydn Maestro di conc[er]to di S[ua] A[ltezza] R[everendissima] à Salisburgo
.
(Sequens voor het feest van de Opstanding van onze Heer Jezus Christus van de heer Michaël Haydn, concertmeester van Zijne Doorluchtige Hoogheid te Salzburg.)


Tekst en vertaling:

Victimae paschali laudes immolent Christiani.
Laten de christenen lofliederen wijden aan het Paaslam.
Agnus redemit oves: Christus innocens Patri reconciliavit peccatores.
Het lam heeft de schapen vrijgekocht: Christus de onschuldige heeft de zondaars verzoend met de Vader.
Mors et vita duello conflixere mirando;
Dood en leven hebben een wonderbare strijd gestreden:
dux vitae mortuus regnat vivus.
de gestorven Maker van het leven leeft en heerst weer.

Dic nobis, Maria, quid vidisti in via? [quid? quid?]
Zeg ons, Maria, wat hebt gij onderweg gezien? [wat? wat?]
Sepulcrum Christi viventis et gloriam vidi resurgentis.
Het graf van de levende Christus heb ik gezien, en de heerlijkheid van de Verrezene.
Angelicos testes, sudarium et vestes. [vidi]
Als getuigen de engelen, de zweetdoek en de windsels. [heb ik gezien]
Surrexit Christus spes mea; praecedet vos in Galilaeam.
Verrezen is Christus, mijn hoop: Hij zal de zijnen voorgaan naar Galilea.
Scimus Christum [vere] surrexisse a mortuis vere;
Wij weten het, de Christus is [waarlijk] uit de doden waarlijk verrezen ;
tu nobis, victor Rex, miserere.
Gij Koning, Overwinnaar, ontferm U over ons.
Amen.Alleluja.
Amen. Halleluja

Een uitvoering van Michael Haydns "VIctimae Paschali" op You Tube:
http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=EMLRlL7w5zs








Uit het leven van Michaël Haydn:


Het huis waar Michaël Haydn geboren werd, staat er nog altijd: in Rohrau (Oostenrijk), niet ver van Bratislava.

Gezin
Van de twaalf kinderen die er geboren werden, zijn er zes volwassen geworden, onder wie de beroemde Joseph (1732-1809), Johann Evangelist (gest. 1805) en Johann Michaël (1737-1806), die door zijn vader altijd Hannsmichl genoemd werd. In de muziekboeken wordt hij meestal met de naam Michaël wordt aangeduid.
Die vader, Matthias, was wagenmaker en werd later ambtenaar in dienst van de graaf. Het zal een goede vakman geweest zijn, maar zijn muzikale ontwikkeling was niet groots. haydns huisOp één van zijn reizen als 'Wagner' had hij een harp op de kop getikt, die hij zichzelf leerde bespelen. Hij kon er volksliedjes mee begeleiden. Van een muzikale opleiding thuis moesten de jongens en meisjes Haydn het dus niet hebben.

Musikschule Stephansdom
Tot verdriet van zijn moeder werd Michaël, als klein jongetje van een jaar of zes, zeven, naar de muziekschool van de Stephansdom in Wenen gehaald, een internaat waar de jongens tot kerkzanger werden opgeleid. Zijn oudere broer Joseph was daar al een paar jaar eerder naartoe gebracht.

De dirigent van het jongenskoor, ene Karl Reutter, was niet zo'n gevoelig type. De maatstok gebruikte hij bepaald niet alleen voor de muziek. Michaël schijnt op latere leeftijd gezegd te hebben dat hij in die mooie kerk wekelijks een pak slaag kreeg. 
stephansdom
Maar het kon nog erger. Toen oudere broer Joseph rond zijn vijftiende de baard in de keel kreeg, schijnt Reutter het argeloze manneke met bagatelliserende opmerkingen enthousiast te hebben gemaakt voor een kleine operatie. Dan zou hij voor altijd zo'n mooie jongensstem houden. De ouders wisten van niks. Doordat vader Matthias vlak voor de operatie toevallig in Wenen aankwam, kon hij de ingreep ternauwernood voorkomen. (Zegt men.) Hij was ‘not amused’.

Michaël moet een prachtige stem gehad hebben. De keizerin was zo onder de indruk van zijn zang dat ze hem 24 dukaten gaf. De helft gaf hij aan zijn vader, de andere helft zou Reutter bewaren. Het verhaal wil dat die het geld heel goed bewaard heeft. Te goed, kun je wel zeggen...

Reutter gaf nauwelijks muziekonderwijs. Dat moesten de jongens bij particuliere pedagogen inhalen. Of bij oudere-jaars. Zo gaf Joseph als een soort tutor les aan Michaël en aan Johann Evangelist, die ook lid van het koor was.
Na de zangschool studeerde Michaël viool en orgel en werd vervangend organist in de Stephansdom.

Carrière
Na twee jaar sappelen als kapelmeester en hofcomponist bij een bisschop in een (nu) Roemeens stadje, kreeg hij rond 1762 een aanstelling als Musikdirector van de aartsbisschop van Salzburg. Hij trouwde met Maria Magdelena Lipp, een zangeres, dochter van de tweede organist van de dom.

De familie Mozart woonde ook in Salzburg en juist in die tijd ging hun faam de wereld over. Met Wolfgang (1756-1791), het toen zesjarige muzikale wonderkind, kon Michaël het goed vinden, maar met Leopold was de relatie minder stabiel. Die zag hem vaak als concurrent van zijn begaafde, maar arme zoon.

Een van Haydns beroemdste leerlingen was Carl Maria von Weber. 

Toen de Fransen eind 1800 Salzburg ingenomen hadden, ging het met zijn inkomen bergafwaarts. Het gouden horloge van de keizer en extra opdrachten van de keizerin boden te weinig soelaas. Toch ging Michaël in 1801 niet in op een aanbod om broer Joseph op te volgen als Kapellmeister bij de vorst van Esterházy in Eisenstadt, want hij verwachtte dat de omstandigheden in Salzburg spoedig beter zouden worden, wat niet het geval was. Achteraf had hij spijt van zijn weigering. (Johann Nepomuk Hummel kreeg de baan.)
Hoe beroemd hij in zijn tijd was, blijkt ook uit de vraag van de groothertog van Toscane om naar Florence te komen. (Wat hij ook weigerde; hij wilde niet weg uit Salzburg.)

In 1804 werd hij lid van de Zweedse Muziekacademie.



sankt peterMichaël stierf op10 augustus 1806 in zijn huis in de Festungsgasse binnen de benedictijner abdij van St.Peter in Salzburg. Zijn graf kan nog altijd bezocht worden op het Petersfriedhof.

graf
Een van de monniken beschreef hem als een rustige en bescheiden man, die niet dronk of gokte en altijd gematigd was in zijn oordeel, ook over het werk van anderen.

Werken

Twintig missen ('Missa in honorem Sanctissimae Trinitatis, 1754')
Motetten en kerkhymnen, zoals Salve Regina, Magnificat en Victimae Paschali.
Drie opera's ('Die Hochzeit auf der Alm';)
Achtendertig symfonieën
Hoorn-, fluit-, viool- en trompetconcerten
Kamermuziek
Passiemuziek